Thị thực nhân tài: Cần một hệ sinh thái đủ sức thu hút và giữ chân nguồn lực chất lượng cao

Ngày 20/5/2026, ĐHQG-HCM phối hợp cùng Học viện Chính trị Khu vực II tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước”. Hội thảo được tổ chức nhằm cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 45-NQ/TW về phát huy vai trò đội ngũ trí thức và Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Hội thảo được tổ chức nhằm cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 45-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Hội thảo có sự tham dự của đồng chí Ngô Đông Hải, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; đồng chí Lê Hải Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; PGS.TS Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị Khu vực II; GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Giám đốc ĐHQG-HCM; cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế, đại diện các bộ, ban, ngành và địa phương.

Cánh cửa để Việt Nam kết nối tri thức toàn cầu

Phát biểu khai mạc, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng đối với nguồn nhân lực chất lượng cao, vấn đề thị thực nhân tài (Talent Visa) cần được tiếp cận với tư duy rộng hơn một chính sách hành chính đơn thuần.

“Thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần là một chính sách nhập cư hay một thủ tục hành chính, mà cần được xem là một công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài; là cánh cửa để Việt Nam kết nối với dòng chảy tri thức toàn cầu; đồng thời là tín hiệu thể chế cho thấy đất nước có thực sự sẵn sàng chào đón, trọng dụng và tạo điều kiện cho người tài hay không”, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh. 

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Theo Giám đốc ĐHQG-HCM, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia thành công không chỉ thu hút nhân tài bằng chế độ đãi ngộ hay ưu đãi tài chính, mà còn bằng cả một hệ sinh thái đồng bộ, bao gồm cơ chế thị thực linh hoạt, môi trường học thuật cởi mở, hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ hội khởi nghiệp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, chính sách dành cho gia đình đi cùng và chất lượng sống hấp dẫn. Từ đó, cách tiếp cận trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cũng đã thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là đào tạo nhân lực thì hiện nay nhiều quốc gia chuyển sang quản trị toàn bộ dòng chảy nhân tài – từ phát hiện, thu hút, dịch chuyển, tuần hoàn đến giữ chân và phát huy nguồn lực chất lượng cao.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng nỗ lực của từng cơ sở giáo dục đại học sẽ khó đủ sức tạo đột phá nếu thiếu một khung chính sách quốc gia linh hoạt, minh bạch và có khả năng cạnh tranh quốc tế. “Nếu có chính sách thị thực nhân tài thông thoáng, gắn với môi trường học thuật tốt, cơ sở vật chất đầy đủ, cơ chế đãi ngộ phù hợp, nhóm nghiên cứu mạnh và chất lượng sống hấp dẫn, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến mới của nhân tài trong khu vực”, Giám đốc ĐHQG-HCM nhận định.

Tại Hội thảo, đồng chí Ngô Đông Hải cho biết, đối với Việt Nam, thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn nhằm nâng cao năng lực nội sinh và vị thế quốc gia. Tuy nhiên, việc triển khai chính sách hiện vẫn còn phân tán, chưa tạo được cơ chế đủ linh hoạt và mang tính đột phá. Đồng chí cũng nhấn mạnh thu hút nhân tài không thể chỉ dựa vào chính sách thị thực mà cần đặt trong một hệ sinh thái đồng bộ gồm môi trường nghiên cứu, cơ chế đãi ngộ, hạ tầng khoa học – công nghệ và sự liên kết giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Đồng chí Ngô Đông Hải cho rằng việc triển khai chính sách hiện vẫn còn phân tán, chưa tạo được cơ chế đủ linh hoạt và mang tính đột phá.

Từ thực tiễn đó, đồng chí Ngô Đông Hải đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách thị thực nhân tài, phân tích vai trò của chính sách này đối với phát triển quốc gia, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao quốc tế với phát triển nguồn lực trong nước. Đồng chí cũng nhấn mạnh cần nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia như Singapore, Ấn Độ để rút ra những bài học phù hợp với điều kiện và thể chế Việt Nam. Bên cạnh đó, cần chuyển từ tư duy thu hút nhân tài sang tư duy cạnh tranh nhân tài trong bối cảnh toàn cầu; tiếp tục hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, đánh giá và sử dụng nhân tài hiệu quả; phát huy vai trò của các cơ sở giáo dục đại học lớn trong đào tạo, thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời bảo đảm việc thu hút nhân tài quốc tế đi đôi với phát triển đội ngũ trong nước.

Báo cáo đề dẫn Hội thảo, đồng chí Lê Hải Bình cho rằng việc thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần được triển khai đồng bộ với nhiều nhóm giải pháp. Theo đồng chí, Việt Nam cần nâng cao chất lượng đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước, đồng thời tiếp tục hoàn thiện chính sách nhân sự theo hướng cạnh tranh, minh bạch, tạo môi trường làm việc hấp dẫn để thu hút và giữ chân người tài. Đồng chí Lê Hải Bình cũng nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Bên cạnh đó, đồng chí đề nghị đẩy mạnh nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm quốc tế, mở rộng hợp tác trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời xây dựng cơ chế phù hợp để thu hút chuyên gia nước ngoài và đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đóng góp cho sự phát triển đất nước. Ngoài ra, các cơ sở giáo dục đại học lớn cần phát huy vai trò hạt nhân trong đào tạo, phát triển và giữ chân nhân tài.

Đồng chí Lê Hải Bình cũng nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội.

Hơn 40 tham luận tập trung phân tích chính sách thu hút nguồn nhân lực

Tại Hội thảo, các đại biểu đã lắng nghe báo cáo tham luận quan trọng tập trung vào các vấn đề đào tạo, phát triển và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Nổi bật có tham luận của TS. Wei Yang, Trường ĐH Quản lý Singapore về “Chương trình thu hút và phát triển nhân tài trong lĩnh vực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp của Singapore”; tham luận của đồng chí Lưu Quang Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ, về “Đổi mới cơ chế quản lý chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao”; tham luận của PGS.TS Huỳnh Khả Tú, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Đào tạo ĐHQG-HCM về “Vai trò của ĐHQG-HCM trong xây dựng hệ sinh thái nhân tài phục vụ chính sách thị thực nhân tài quốc gia”; cùng tham luận của PGS.TS Nguyễn Tấn Vinh về “Thị thực nhân tài – kinh nghiệm thực tiễn và bài học rút ra cho Việt Nam”. Đại diện Sở Nội vụ TP.HCM cũng chia sẻ tham luận về cơ sở thực tiễn và hiệu quả triển khai chính sách thu hút chuyên gia nước ngoài tại TP.HCM.

Hội thảo cũng đã tập trung phân tích và đề xuất nhiều giải pháp liên quan đến đào tạo, phát triển và thu hút nhân tài.

Hơn 40 tham luận gửi đến Hội thảo cũng đã tập trung phân tích và đề xuất nhiều giải pháp liên quan đến đào tạo, phát triển và thu hút nhân tài. Nhiều ý kiến cho rằng bài toán nguồn nhân lực hiện nay không chỉ dừng ở các chính sách ưu đãi hay cơ chế thị thực riêng lẻ mà cần được tiếp cận theo hướng xây dựng hệ sinh thái phát triển đồng bộ. Việc thu hút, sử dụng và giữ chân nhân lực chất lượng cao cần gắn với môi trường nghiên cứu cạnh tranh, cơ chế trao quyền phù hợp, đồng thời thúc đẩy kết nối viện – trường – doanh nghiệp nhằm chuyển hóa tri thức thành giá trị thực tiễn.

Từ các tham luận và thảo luận tại Hội thảo, các chuyên gia cho rằng việc thu hút nhân tài hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản cần tiếp tục nghiên cứu tháo gỡ. Bên cạnh yêu cầu xây dựng môi trường học thuật và nghiên cứu cạnh tranh, một số điểm nghẽn về thể chế được chỉ ra như thủ tục hành chính, giấy phép lao động, thời hạn lưu trú, quyền lợi đối với gia đình đi cùng và việc chưa có định danh pháp lý chuyên biệt cho “thị thực nhân tài”. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nguồn lực chất lượng cao ngày càng gia tăng, những hạn chế này có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hút, sử dụng và phát huy hiệu quả đội ngũ nhân lực trình độ cao.

PGS.TS Huỳnh Khả Tú, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Đào tạo ĐHQG-HCM trình bày tham luận về “Vai trò của ĐHQG-HCM trong xây dựng hệ sinh thái nhân tài phục vụ chính sách thị thực nhân tài quốc gia”.

Trên cơ sở đó, nhiều ý kiến đề xuất cần nghiên cứu một cơ chế đặc thù dành cho chuyên gia quốc tế, nhà khoa học, nhà sáng lập đổi mới sáng tạo, chuyên gia công nghệ chiến lược, trí thức kiều bào và sinh viên tốt nghiệp từ các đại học hàng đầu thế giới. Cơ chế này cần có thời hạn lưu trú đủ dài, quy trình xét duyệt nhanh, điều kiện minh bạch, cho phép linh hoạt làm việc – nghiên cứu – khởi nghiệp, đồng thời bảo đảm một số quyền lợi phù hợp cho gia đình đi cùng.

Đối với ĐHQG-HCM, thu hút và phát triển nhân tài có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình thực hiện sứ mệnh đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức. Trong giai đoạn phát triển mới, ĐHQG-HCM hướng đến mục tiêu thuộc tốp 100 đại học hàng đầu châu Á, đồng thời tập trung thúc đẩy các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, thiết kế vi mạch và công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu tiên tiến, năng lượng sạch, công nghệ carbon, chuyển đổi số và các công nghệ chiến lược khác. ĐHQG-HCM cũng đang đẩy mạnh mô hình hợp tác “3 Nhà” (Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp) nhằm gắn nghiên cứu với nhu cầu thị trường, gắn đào tạo với bài toán thực tiễn và gắn tri thức học thuật với tăng trưởng kinh tế.

Các chương trình như VNU350, chương trình giáo sư thỉnh giảng, hợp tác nghiên cứu chung với các đại học và viện nghiên cứu hàng đầu thế giới,.. là những giải pháp cụ thể mà ĐHQG-HCM đang và sẽ tiếp tục triển khai.

Để làm được điều đó, ĐHQG-HCM cần một lực lượng nhân lực chất lượng cao đủ mạnh: các nhà khoa học đầu ngành dẫn dắt hướng nghiên cứu chiến lược; chuyên gia quốc tế cùng phát triển phòng thí nghiệm, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, đồng công bố quốc tế, đồng phát triển công nghệ; trí thức kiều bào kết nối mạng lưới tri thức toàn cầu; chuyên gia đổi mới sáng tạo hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu; và đội ngũ nhà khoa học trẻ có khát vọng phụng sự, có năng lực cạnh tranh quốc tế và có môi trường để cống hiến lâu dài. Các chương trình như VNU350, chương trình giáo sư thỉnh giảng, hợp tác nghiên cứu chung với các đại học và viện nghiên cứu hàng đầu thế giới,.. là những giải pháp cụ thể mà ĐHQG-HCM đang và sẽ tiếp tục triển khai.

Trong khuôn khổ chương trình, ĐHQG-HCM và Học viện Chính trị Khu vực II đã ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược nhằm tăng cường kết nối giữa lý luận và thực tiễn, giữa khoa học chính trị với khoa học công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo; đồng thời mở rộng hợp tác trong đào tạo, nghiên cứu liên ngành và tham mưu chính sách phục vụ phát triển bền vững khu vực Đông Nam Bộ và cả nước.

ĐHQG-HCM và Học viện Chính trị Khu vực II đã ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược nhằm tăng cường kết nối giữa lý luận và thực tiễn.

Các ý kiến, tham luận và đề xuất tại Hội thảo sẽ được Ban Tổ chức tổng hợp thành các luận cứ khoa học và khuyến nghị chính sách trình các cơ quan Trung ương xem xét, góp phần hoàn thiện cơ chế thu hút, phát triển và phát huy hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới, hướng tới xây dựng môi trường đủ sức hấp thụ, giữ chân và phát huy nguồn lực tri thức phục vụ phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

KHẮC HIẾU

Nguồn: vnuhcm.edu.vn

Mục tiêu Phát triển bền vững: SDG4-Giáo dục có chất lượng, SDG8-Công việc tốt và tăng trưởng kinh tế, SDG11-Các thành phố và cộng đồng bền vững, SDG16-Hòa bình, công lý và các thể chế mạnh mẽ, SDG17-Quan hệ đối tác vì các mục tiêu

Từ khoá: ĐHQG-HCM, Nghị quyết số 45-NQ/TW, NQ57, Thị thực nhân tài